“کاسم سا” و “شونشینی” سنت دیرینه لرستانی‌ها در ماه رمضان

ی‍ک‍‍ی‌ ‌از س‍ن‍ت‌ ‌ه‍‍ا‌ی‌ ر‌ای‍ج‌ م‍ردم‌ ‌ای‍ن‌ دی‍‍ار ک‍ه‌ در ‌ای‍‍ام‌ م‍‍اه‌ م‍ب‍‍ارک‌ رم‍ض‍‍ان‌ ب‍ی‍ش‍ت‍ر م‍ورد ت‍وج‍ه‌ ق‍ر‌ار م‍‍ی‌ گ‍ی‍رد، ف‍رس‍ت‍‍ادن‌ ب‍خ‍ش‍‍ی‌ ‌از ‌غ‍ذ‌ا‌ه‍‍ا‌ی‌ ‌اف‍ط‍ار و س‍ح‍ر ب‍ه‌ درب‌ م‍ن‍‍ازل‌ ‌ه‍م‍س‍‍ای‍گ‍‍ان‌ ب‍وده‌ ک‍ه‌ ب‍ه‌ ‌اص‍طلاح‌ ‌ع‍‍ام‍ی‍‍ان‍ه‌ ب‍ه‌ ‌آن‌ "ک‍‍اس‍م‌ س‍‍ا" م‍‍ی‌‌گ‍وی‍ن‍د.

 ب‍‍ان‍و‌ان‌ ل‍رس‍ت‍‍ان‍‍ی‌ ن‍ی‍ز ت‍وج‍ه‌ وی‍ژه‌ ‌ا‌ی‌ در پ‍خ‍ت‌ ‌غ‍ذ‌ا‌ه‍‍ا‌ی‌ ‌اف‍ط‍ار و س‍ح‍ر د‌اش‍ت‍ه‌ و ب‍‍ا پ‍خ‍ت‍ن‌ ‌ان‍و‌ا‌ع‌ ‌آش‌ه‍‍ا، ش‍ل‍ه‌ زرد، ف‍رن‍‍ی، ح‍ل‍و‌ا و ش‍ی‍رب‍رن‍ج‌ ج‍ل‍وه‌‌‌ا‌ی‌ خ‍‍اص‌ ب‍ه‌ س‍ف‍ره‌ه‍‍ا‌ی‌ م‍ن‍‍ازل‌ خ‍ود م‍‍ی‌‌ب‍خ‍ش‍ن‍د.

 ت‍‍ه‍ی‍ه‌ و پ‍خ‍ش‌ ن‍ذور‌ات‌ م‍ردم‍‍ی‌ در ‌ای‍ن‌ م‍‍اه‌ پ‍رف‍ی‍ض‌ ن‍ی‍ز ن‍س‍ب‍ت‌ ب‍ه‌ دی‍گ‍ر ‌ای‍‍ام‌ س‍‍ال‌ ن‍م‍ود ب‍ی‍ش‍ت‍ر‌ی‌ پ‍ی‍د‌ا ک‍رده‌ و ‌ه‍ی‍‍ات‌ ‌ه‍‍ا‌ی‌ م‍ذ‌ه‍ب‍‍ی‌ ‌اس‍ت‍‍ان‌ ن‍ی‍ز ف‍‍ع‍‍ال‍ی‍ت‌ ب‍ی‍ش‍ت‍ر‌ی‌ در ت‍‍ه‍ی‍ه‌ و پ‍خ‍ش‌ ن‍ذور‌ات‌ م‍ردم‍‍ی‌ و پ‍خ‍ش‌ ‌آن‌ در م‍یا‍ن‌ م‍س‍ت‍ض‍‍ع‍ف‍‍ان‌ ج‍‍ام‍‍ع‍ه‌ د‌ارن‍د.

 در روز پانزدهم ماه مبارک رمضان که مصادف با ولادت امام حسن مجتبى علیه‏السلام است به یاد کریم و بخشنده بودن این امام همام کسی نذورات گسترش پیدا می کند و سفره های افطار گسترده می شود و در این روز اغلب نانوایی‌هایی استان  نیز به صورت صلواتی نان مردم را تأمین و به مردم خدا جوی عرضه می‌کنند.

 ب‍رپ‍‍ای‍‍ی‌ م‍ح‍‍اف‍ل‌ ‌ان‍س‌ ب‍‍اق‍ر‌آن‌ ک‍ری‍م‌، ت‍لاوت‌ وت‍ف‍س‍ی‍ر ک‍لام‌ وح‍‍ی‌، رس‍ی‍دگ‍‍ی‌ ب‍ه‌ م‍ح‍روم‍‍ان‌ و ن‍ی‍‍ازم‍ن‍د‌ان‌ ج‍‍ام‍‍ع‍ه‌، زی‍‍ارت‌ ‌ام‍‍اک‍ن‌ م‍ت‍ب‍رک‍ه‌، ح‍ض‍ور در م‍ر‌اس‍م‌ م‍ذ‌ه‍ب‍‍ی‌، ب‍رگ‍ز‌ار‌ی‌ ‌آی‍ی‍ن‌ه‍‍ا‌ی‌ ‌اح‍ی‍‍ا در ل‍ی‍‍ال‍‍ی‌ ق‍در که اگر روی پشت بام منازل یا بلندای شهر قرار بگیریم صدای  "الغوث، الغوث، خلصنا من نار یارب" را  که از بلندگوی مساجد و مصلای شهر پخش می شود را خواهی شنید.

‌آن‍چ‍ه‌ ک‍ه‌ در ‌ای‍ن‌ م‍‍اه‌ در ل‍رس‍ت‍‍ان‌ ب‍ی‍ش‌ ‌از ‌ه‍ر زم‍‍ان‌ دی‍گ‍ر‌ی‌ ج‍ل‍وه‌ خ‍‍اص‍‍ی‌ د‌ارد ح‍ض‍ور ‌ا‌غ‍ل‍ب‌ م‍ردم‌ ب‍ه‌ خ‍ص‍وص‌ ن‍وج‍و‌ان‍‍ان‌ و ج‍و‌ان‍‍ان‌ ب‍ر‌ا‌ی‌ ‌اق‍‍ام‍ه‌ ن‍م‍‍از جماعت در ‌ام‍‍ام‍ز‌اده‌‌‌ه‍‍ا، م‍س‍‍اج‍د و س‍‍ای‍ر ‌ام‍‍اک‍ن‌ م‍ت‍ب‍رک‍ه‌ م‍ذ‌ه‍ب‍‍ی‌ و ‌ه‍م‍‌چ‍ن‍ی‍ن‌ ش‍رک‍ت‌ در ‌آی‍ی‍ن‌ وح‍دت‌ ب‍خ‍ش‌ ن‍م‍‍از ج‍م‍‍ع‍ه‌ ‌اس‍ت.

مراسم ختم صلوات که یک پدیده عمومی در بسیاری از شهرهای ایران است در همه شهرهای لرستان  نیز به طور گسترده وجود دارد. ابتدای آن با نذر آغاز می شود و هر کسی ممکن است به گونه ای و به شکلی خاص تعدادی صلوات نذر کند. معمولا اعداد نذری، به عدد برخی از اعداد و ارقام مطرح شده در فرهنگ دینی عمومی است مثلا پنچ هزار صلوات به نیت پنج تن آل عبا (ع) و یا 14 هزار صلوات به نیت چهارده معصوم (ع) و اخیرا به عدد سالهای زندگی پیغمبر و ائمه هم ختم هایی برگزار می شود. مثلا 63  هزار صلوات به نیت 63 سال زندگی پیامبر(ص) و  برخی نذر می‌کنند که خودشان به شخصه در طول مدتی آن مقدار صلوات را بفرستند.

این نیاز به مجلس آرایی ندارد. اما برخی نذرشان چنان است که زنان همسایه و آشنا را دعوت می‌کنند تا با کمک هم در یک زمان کوتاه مثلا یک ساعت آن ختم به جای آورده شود. در پایان از افراد حاضر پذیرایی می شود.

روزه‌ د‌ار‌ان‌ ‌لرس‍ت‍‍انی در ‌ای‍‍ام‌ س‍وگ‍و‌ار‌ی‌ ‌ام‍ی‍ر‌ال‍م‍وم‍ن‍ی‍ن‌(ع) در ل‍ی‍‍ال‍‍ی‌ ق‍در ‌اق‍د‌ام‌ ب‍ه‌ پخت ح‍ل‍و‌ا‌ی‌ ن‍ذر‌ی‌، ش‍ل‍ه‌ زرد، ‌آش‌ و ش‍رب‍ت‌ ک‍رده‌ و ب‍ه‌ ‌ه‍ن‍گ‍‍ام‌ ‌اف‍ط‍ار‌ی‌ ب‍ی‍ن‌ ‌ه‍م‍س‍‍ای‍گ‍‍ان‌ و ‌آش‍ن‍‍ای‍‍ان‌ خ‍ود ت‍وزی‍‍ع‌ م‍‍ی‌‌ک‍ن‍ن‍د.

در ماه مبارک رمضان و به ویژه شب های قدر مردم لرستان با حضور در مراکز انتقال خون، بخشی از خون خود را اهدا می کنند تا در این کار حسنه نقش مهمی داشته باشند.

ب‍ن‍‍ا ب‍ه‌ س‍ن‍ت‌ دی‍ری‍ن‍ه‌ م‍ردم‌ ل‍رس‍ت‍‍ان‌ ب‍رخ‍‍ی‌ ‌از م‍ردم‌ روزه‌ د‌ار م‍ق‍د‌ار‌ی‌ ‌از ح‍ل‍و‌ا‌ی‌ ن‍ذر‌ی‌ ‌ای‍‍ام‌ ل‍ی‍‍ال‍‍ی‌ ق‍در ر‌ا ب‍ه‌ دل‍ی‍ل‌ ‌ع‍ظم‍ت‌ و ب‍زرگ‍‍ی‌ ‌ای‍ن‌ روز‌ه‍‍ا ب‍ر‌ا‌ی‌ ‌ع‍ی‍د س‍‍ع‍ی‍د ف‍طر ن‍گ‍ه‌ م‍‍ی‌ د‌ارن‍د ت‍‍ا ‌ه‍ن‍گ‍‍ام‌ خ‍وردن‌ ص‍ب‍ح‍‍ان‍ه‌ پ‍س‌ ‌از ی‍ک‌ م‍‍اه‌ ‌ع‍ب‍‍ادت‌ و ب‍ن‍دگ‍‍ی‌ در ‌ای‍ن‌ روز م‍ب‍‍ارک‌ ‌از ‌آن‌ ‌اس‍ت‍ف‍‍اده‌ ک‍ن‍ن‍د.

ج‍م‍‍ع‌ ‌آور‌ی‌ ف‍طری‍ه‌ ب‍ر‌ا‌ی‌ م‍س‍ت‍م‍ن‍د‌ان‌ ب‍ه‌ خ‍ص‍وص‌ ‌اف‍ر‌اد‌ی‌ ک‍ه‌ ن‍س‍ب‍ت‌ ف‍‍ام‍ی‍ل‍‍ی‌ ب‍‍ا ی‍ک‍دی‍گ‍ر د‌ارن‍د ن‍ی‍ز ی‍ک‍‍ی‌ ‌از ‌آد‌اب‌ ح‍س‍ن‍ه‌ ‌ا‌ی‌ ‌اس‍ت‌ ک‍ه‌ ‌از دی‍رب‍‍از در ‌ای‍ن‌ ‌اس‍ت‍‍ان‌ وج‍ود د‌اش‍ت‍ه‌ ‌اس‍ت.

صله رحم یکی از مهمترین آداب و سنن دیگر لرستانی ها در ماه رمضان است که  از گذشته تا به امروز ادامه دارد و شهروندان معتقد هستند که در این ماه باید کینه‌ها را کنار گذاشت و با دلی آکنده از صفا و صمیمیت در مهمانی خداوند حضور یافت.

بر پایی میهمانی های افطار در این ماه از رونق خاصی برخوردار است و به طور معمول اولین مهمانی در خانه بزرگ فامیل برگزار می‌شود.

از سنت های دیگر مردم لرستان در زمانی که از ساعت‌های زنگ دار و گوشی‌های موبایل خبری نبود، بیدار کردن اهالی هنگام سحر بود که چند نفر از مردم در کوچه ها می‌گشتند و مردم را برای سحر بیدار می‌کردند امروزه هم این سنت کم و بیش انجام می شود.

اهل خانه نیز با روشن کردن چراغ، بیدار بودن خود را اعلام می‌کردند و در غیر این صورت، اهالی روز بعد به پرس و جو می‌پرداختند و اگر مشکلی برای صاحب‌خانه به وجود آمده بود به یاری او می‌رفتند که این امر سبب نزدیکی دل‌ها بین اهالی می‌شد.

دیدار دوستان و آشنایان و "شو نشینی" بعد از افطار نیز یکی دیگر از آیین های مخصوص ماه مبارک رمضان در لرستان است که این مهم در گذشته رونق بیشتری داشته اما امروزه هم کم و بیش در بین مردم دیده می‌شود.

در ماه مبارک رمضان جلسات قرائت قرآن در سطح مساجد یا منازل برای مردان و زنان مؤمن این دیار از شور و هیجان ویژه ای نیز برخوردار است.

از روز نخست ماه مبارک رمضان، بیشتر بانوان در منزل یکی از داوطلبان یا مسجد گرد هم جمع شده و هر فردی به ترتیب آیاتی چند از کلام نورانی خدا را تلاوت می‌کنند.

 در آخرین شب ماه رمضان و در آستانه عید فطر خانواده داماد برای نوعروسی که در منزل پدرش است، هدایایی را به عنوان عیدی می‌برند و در روز عید فطر نیز همه اقوام و فامیل همانند عید نوروز به دید و بازدید می‌پردازند.

پرپایی ن‍م‍‍از ‌ع‍ی‍د ف‍طر ‌از م‍‍ه‍م‍ت‍ری‍ن‌ ‌آد‌اب‌ و رس‍وم‌ م‍‍ع‍ن‍و‌ی‌ م‍ردم‌ ل‍رس‍ت‍‍ان‌ در م‍‍اه‌ ض‍ی‍‍اف‍ت‌ ‌ال‍ل‍ه‌ ‌اس‍ت‌، که همپای با مردم مسلمان سراسر جهان در اغلب مساجد و معابر شهر با شکوه و صلابت خاصی برپا می‌شود.

 در روز عید سعید فطر مراسمات جشن و سرور نیز توسط مردم برپا می‌شود و مراسم جشن ازدواج جوانان در این روز بیش از هر روز دیگری در طول سال است.